Cuộc sống người Việt tại Phần Lan: 30 năm xây dựng từ garage ở Tampere

GARAGE Ở HERVANTA, TAMPERE

Nơi một người Việt xây cuộc đời từ con số 0

Phóng sự: NT-Autohuolto và câu chuyện của anh Nguyễn Tại

Cuộc sống người Việt tại Phần Lan không phải lúc nào cũng dễ dàng, đặc biệt với những người đến từ những năm 1990. Từ con số 0, nhiều người đã xây dựng được cuộc sống ổn định bằng những công việc rất đời thường.

Đây là câu chuyện về một garage nhỏ tại Hervanta (Tampere) và hành trình hơn 30 năm của một người Việt tại Phần Lan

Lần đầu, cửa đóng

Tôi biết đến garage NT-Autohuolto qua lời kể của một người bạn — một người Việt đã sống lâu năm ở Phần Lan. Bạn nói đơn giản: "Ở Hervanta có một anh người Việt mở tiệm sửa xe, làm được lắm."

Một buổi chiều cuối đông, tôi tìm đến địa chỉ đó ở Hervanta — Khu công nghiệp nhỏ nằm xa khu dân cư, lọt thỏm giữa những con đường thẳng tắp và hàng thông đứng im trong gió lạnh. Ở Phần Lan, những khu như thế này rất phổ biến — garage sửa xe, kho bãi, xưởng nhỏ, tất cả tập trung vào một chỗ, gọn gàng và tách biệt khỏi khu dân cư. Không có biển quảng cáo loè loẹt, không có tiếng ồn tràn ra đường. Chỉ có những tòa nhà thấp, cửa sắt kéo và bãi đỗ xe trải nhựa đường. 

Tôi tìm ra một ô cửa cuốn có biển NT-Autohuolto treo gọn trước cửa. Cửa đóng im. Bên trong có ánh đèn, nhưng không có tiếng động.

Tôi đứng đó một lúc trong cái lạnh -3 độ, nhìn vào ô cửa kính lặng thinh, rồi quay về.

Lần hai — gặp hai người đàn ông và một chiếc van

Hai tuần sau, tôi trở lại.

Cửa garage mở. Tiếng kim loại, mùi dầu máy, ánh đèn huỳnh quang trắng bệch đổ ra từ bên trong. Trước cửa, hai người đàn ông ngoài ngũ tuần đang đứng cạnh một chiếc van cũ, cửa xe mở toang. Họ nhìn vào lòng xe, chỉ trỏ, bàn bạc gì đó bằng tiếng Việt — nhẹ nhàng, thân mật, như hai người đã quen nhau cả đời.

Mà đúng là vậy thật. Đó là hai anh em ruột: anh Tiền — người anh trai — và anh Tại, chủ garage.

Hóa ra hôm đó anh Tiền đang tính mua chiếc van cũ để chở đồ gia đình. Ông anh mang xe đến, nhờ em trai kiểm tra. Anh Tại — thợ máy, người của kỹ thuật — cúi xuống gầm xe, mở nắp capô, lẳng lặng làm việc. Anh Tiền đứng bên cạnh, trò chuyện cùng tôi, giọng ấm áp và chậm rãi.

Một lúc sau, anh Tiền lái xe về. Tôi ở lại với anh Tại.

Người đàn ông và chiếc Mercedes đang chờ

Anh Tại trở vào garage. Trong góc, một chiếc Mercedes-Benz đang nằm chờ — khách cần gấp, cần sửa trong ngày. Anh vừa lúi húi làm việc, vừa nói chuyện với tôi. Hai tay không ngừng, mắt không rời xe, nhưng miệng vẫn kể chuyện — tự nhiên, không cần sắp xếp, như người quen kể chuyện đời mình đã nhiều lần.

Anh sang Phần Lan mùa hè năm 1992. Khi đó anh còn trẻ, Hervanta vẫn còn là khu vực vắng vẻ được phủ kín bởi rừng thông, dân cư thưa thớt, anh và vài gia đình người Việt khác trở thành những cư dân người nước ngoài đầu tiên đặt chân đến — và anh ở lại đây cho đến tận bây giờ, hơn ba mươi năm. Tampere trở thành quê hương thứ hai của anh.

Năm 2008, anh Chính — ông anh rễ vốn là thợ sửa xe — muốn mở tiệm chăm sóc và bảo dưỡng xe hơi. Ông rủ anh Tại về phụ: lo quản lý, văn phòng, chăm sóc khách hàng. Đó là một quyết định không nhỏ. Lúc ấy anh Tại đang làm công ăn lương ổn định trong một công ty khác ngành. Bỏ tất cả, theo anh trai vào một thứ hoàn toàn xa lạ.

"Trái nghề, trái ngành," anh nói, giọng bình thản. "Phải bắt đầu lại từ con số không. Văn hóa, ngôn ngữ chuyên ngành — đó là thử thách lớn nhất lúc bấy giờ."

Nhưng anh học. Rồi anh làm. Rồi anh thích.

"Mọi thứ đều phải học từ đầu, mới, lạ, nên học thấy cũng vui, rồi làm riết cũng thấy thích." Anh dừng một chút, rồi cười. "Thỉnh thoảng ông anh nhờ lấy cái này mình đưa cái kia..."

Người lái xe buýt để... đi chơi

Ít ai biết rằng anh Tại, ngoài nghề sửa xe, còn có bằng lái xe buýt. Năm 2020 — giữa đại dịch — anh đi học lái buýt. Không phải vì cần việc làm. Mà vì... thích.

"Mình muốn chạy buýt thuê bao. Vừa được đi chơi miễn phí, lại còn được lương," anh giải thích, ánh mắt ánh lên cái gì đó tinh nghịch. "Mình thích chụp ảnh. Mình mang theo máy ảnh, khám phá đó đây và chụp ảnh. Thích lắm."

Đó là anh Tại — một người đàn ông biết cách tìm niềm vui trong những thứ người khác gọi là công việc.

Garage của người Việt ở xứ Bắc Âu

Garage hoạt động từ thứ Hai đến thứ Sáu, 8 giờ sáng đến 4 giờ chiều. Chỉ anh Tại làm, không có nhân viên. Số xe mỗi ngày dao động: có ngày một, hai chiếc; ngày bận thì ba, bốn. Chuyên về Mercedes-Benz — thương hiệu xe đòi hỏi kỹ thuật cao, đặc biệt ở hệ thống điện tử phức tạp của những mẫu xe hiện đại.

"Kỹ thuật xe ô tô rất phức tạp, nhất là các hệ thống điện tử của xe ngày nay," anh nói thẳng, không hề cố tình khoe khoang, chỉ là nói thật về cái khó của nghề.

Về doanh thu, anh không nói số. Chỉ bảo: "Làm sao cho thu nhiều hơn chi là được." Rồi cười. Câu trả lời ngắn, nhưng trong đó chứa cả một triết lý kinh doanh tỉnh táo của người đã từng trải qua những năm đầu ít khách, thiếu thu nhập, áp lực tài chính đè nặng.

Về cạnh tranh, anh không lo lắng. "Mấy việc căn bản thì gần như giống nhau ở các garage. Nhưng phục vụ và chăm sóc khách hàng thì mỗi nơi mỗi khác." Đó là điều anh chú trọng — không phải máy móc, mà là con người.

Cà phê trên gác lửng

Giữa câu chuyện, anh buông tay xuống, lau tay vào khăn, rồi ngẩng đầu nhìn tôi: "Lên trên uống cà phê nói chuyện không?"

Chúng tôi leo lên khu gác lửng phía trên xưởng — một góc nhỏ ấm áp bài trí đơn giản, đủ để hai người ngồi. Dưới chân là garage với tiếng kim loại lẫn mùi dầu. Trên này là tách cà phê nóng và câu chuyện chậm rãi hơn.

Anh kể về cuộc sống ở Phần Lan, về cộng đồng người Việt ở Tampere. Anh là Phật tử, và một trong những việc anh làm ngoài garage là phụ trách hậu cần — tổ chức cho đoàn người Việt từ Tampere sang Turku tham dự lễ Phật đản ở chùa Việt. Công việc không tên, không lương, nhưng anh làm đều đặn.

Người đàn ông này, hóa ra, có nhiều cuộc đời chạy song song: thợ máy, tài xế buýt, nhiếp ảnh gia nghiệp dư, người tổ chức lễ hội tâm linh cho cộng đồng.

Điều anh tự hào

Khi tôi hỏi điều gì khiến anh tự hào nhất về NT-Autohuolto, anh không nói về doanh thu, không nói về số lượng xe, không nói về thương hiệu.

Anh nói về tự do.

"Tự làm cho mình, tự do hơn, tự chủ việc mình làm. Từ đó dành được nhiều thời gian hơn cho mình và cho gia đình. Không còn phải làm việc do quyết định của một ai khác."

Với anh Tại, thành công không đo bằng quy mô. Garage không có kế hoạch mở rộng, không tuyển nhân viên, không thêm dịch vụ mới. Hỏi anh tương lai 5–10 năm tới sẽ thế nào, anh trả lời không do dự:

"Mình rất hài lòng với những gì đang có. NT-Autohuolto hôm nay đã vậy, thì cũng không cần phải khác hơn trong mai sau."

Đó là câu trả lời hiếm nghe trong thời đại mà mọi người đều nói về tăng trưởng, mở rộng, scale up. Anh Tại chọn đủ — và ở Phần Lan, nơi người ta biết trân trọng sự cân bằng, điều đó không phải là thiếu tham vọng. Đó là một dạng khôn ngoan khác.

Lời gửi người trẻ

Trước khi kết thúc buổi viếng thăm, tôi hỏi anh muốn nói gì với các bạn trẻ Việt tại Phần Lan, những người đang mơ về khởi nghiệp, về tự làm chủ.

Anh trầm ngâm một lúc, rồi  nhẹ nhàng nói:

"Đừng ngại thay đổi, để khám phá tiềm năng của chính mình."

Chỉ một câu. Không cần giải thích thêm.

Tôi đi ra ngoài, nắng chiều Tampere vàng nhạt trên những mái nhà Hervanta. NT-Autohuolto vẫn mở cửa sau lưng tôi — nhỏ bé, lặng lẽ, vững chắc — như chính người đàn ông đứng bên trong nó, tự tay dựng lên một cuộc đời bằng mồ hôi và sự kiên nhẫn của mình, ở một xứ sở cách quê hương hàng chục nghìn cây số.

NT-Autohuolto — Hervanta, Tampere. Mở cửa thứ Hai đến thứ Sáu, 8:00–16:00.

Câu chuyện của anh Tại không phải là cá biệt. Với nhiều người Việt tại Phần Lan, hành trình xây dựng cuộc sống thường bắt đầu từ những công việc rất bình thường, nhưng đòi hỏi sự kiên trì và thích nghi lâu dài.

Nếu bạn quan tâm đến cuộc sống tại Phần Lan, bạn có thể đọc thêm:

– Những việc cần làm ngay sau khi đến Phần Lan

– Những điều cần chuẩn bị trước khi sang Phần Lan

Vòng Thời Gian

2:39